Schijnzelfstandigheid in 2026: wat betekent de aangescherpte handhaving voor jouw capaciteit?

Door: STARC op 24 februari 2026

Vanaf 2026 handhaaft de Belastingdienst actiever op schijnzelfstandigheid. Dit heeft grote gevolgen voor bouw- en infrabedrijven: zzp’ers zijn essentieel voor flexibele capaciteit, maar vormen door de nieuwe wetgeving een aanzienlijk financieel risico. In dit artikel ontdek je hoe je grip krijgt op deze uitdaging door capaciteitsvraagstukken datagedreven aan te pakken.

De nieuwe realiteit: handhaving met impact

De Belastingdienst heeft al tientallen controles uitgevoerd bij bouwbedrijven (Bouwend Nederland). Bij minimaal 10 bedrijven werden al aanwijzingen gegeven om de situatie binnen enkele maanden aan te passen. Blijft de situatie onveranderd? Dan volgen sinds 2026 naheffingen én boetes.

De financiële impact kan zwaar zijn. Een gemiddelde naheffing bedraagt ongeveer 33% van het bruto jaarbedrag dat je aan een zzp’er hebt betaald. Voor een zzp’er die 25 uur per week werkt tegen €50 per uur, gaat het al snel om €25.000 naheffing per jaar. Vanaf 2026 kan daar nog eens een vergrijpboete bovenop komen van maximaal 100% van de naheffing bij opzet of grove schuld (Bouwend Nederland).

De uitdaging voor bouw en infra

De bouwsector staat voor een lastig dilemma. Zzp’ers zijn onmisbaar voor flexibele capaciteit bij pieken in projecten. Tegelijkertijd werkt de sector vaak met lange ketens van onderaanneming, waardoor het voor de Belastingdienst complex is om te beoordelen of er sprake is van schijnzelfstandigheid.

Veel bedrijven kiezen uit voorzorg om helemaal geen zzp’ers meer in te zetten, terwijl dat niet altijd nodig is. De Belastingdienst richt zich namelijk niet op alle zzp’ers, maar specifiek op risicogroepen: evidente schijnzelfstandigen, constructies met arbeidsmigranten, lage betalingen en gedwongen zelfstandigheid.

Échte zelfstandigen kun je gewoon blijven inzetten, mits je aan een aantal criteria voldoet:

• De zzp’er werkt voor meerdere opdrachtgevers (niet alleen voor jou).
• Hij of zij bepaalt zelf hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd.
• De zzp’er gebruikt eigen gereedschap en middelen.
• Er is geen gezagsverhouding: jij geeft het eindresultaat aan, niet hoe dat bereikt moet worden.
• De overeenkomst is gebaseerd op een resultaatverplichting, niet op beschikbaarheid van uren.
• Wat op papier staat, komt overeen met de praktijk op de bouwplaats.

Het probleem ontstaat wanneer zzp’ers feitelijk als werknemer functioneren: vaste werktijden, directe aansturing door een uitvoerder, gebruik van bedrijfsmateriaal, structureel 40 uur per week voor één opdrachtgever. Dát is schijnzelfstandigheid.

Andere bedrijven blijven werken zoals ze altijd deden, dus mogelijk met schijnzelfstandigen, zónder goed zicht op de risico’s. Ook dat is onwenselijk. Beide scenario’s zijn verre van optimaal: je verliest óf essentiële flexibiliteit en specialistische expertise, óf je loopt aanzienlijke financiële risico’s.

Van compliance-vraagstuk naar capaciteitsstrategie

Hier ligt een kans om het vraagstuk anders te benaderen. In plaats van schijnzelfstandigheid puur als juridisch risico te zien, kun je het ook beschouwen als een capaciteitsvraagstuk dat vraagt om datagedreven inzicht.

Stap 1: Maak je huidige situatie transparant

Je kunt alleen sturen op wat je meet. Breng in kaart:

• Wie zijn je zzp’ers en hoeveel uur werken ze voor je organisatie?
• Welke werkzaamheden voeren ze uit en hoe zelfstandig opereren ze?
• Hoe ziet de contractuele relatie eruit versus de praktijk?
• Wat is de verhouding tussen vaste medewerkers, zzp’ers en onderaannemers?

Met een dashboard krijg je realtime inzicht in je capaciteitsmix. Je ziet in één oogopslag welke zzp’ers mogelijk risicovol zijn. Bijvoorbeeld omdat ze meer dan 1225 uur per jaar voor je werken of omdat ze structureel onder jouw directe aansturing opereren.

Stap 2: Koppel capaciteitsdata aan projectplanning

Door je capaciteitsdata te koppelen aan je projectplanning, krijg je zicht op je daadwerkelijke behoefte. Wanneer heb je echt flexibele capaciteit nodig? Welke pieken en dalen zie je in je projectportfolio?

Deze inzichten helpen je strategische keuzes te maken:

• Welke capaciteit wil je structureel in huis hebben met vaste medewerkers?
• Waar zet je echt zelfstandige onderaannemers in voor specialistische werkzaamheden?
• Welke flexibele schil heb je nodig voor tijdelijke pieken?

Stap 3: Automatiseer compliance-monitoring

Met de juiste systemen kun je compliance-risico’s proactief monitoren. Denk aan:

• automatische signalering wanneer een zzp’er een bepaald urendrempel nadert;
• periodieke checks of contractafspraken overeenkomen met de praktijk;
• digitale documentatie van zelfstandigheid (eigen gereedschap, eigen werkplek, meerdere opdrachtgevers);
• dashboards voor projectleiders met duidelijke richtlijnen over wel/niet toegestane werkwijzen.

Deze monitoring voorkomt dat je pas bij een controle ontdekt dat zaken niet kloppen. Je kunt tijdig bijsturen en aanpassingen doorvoeren.

Stap 4: Optimaliseer je capaciteitsstrategie

Met datagedreven inzicht kun je je capaciteitsstrategie fundamenteel verbeteren. Het helpt je:

• toekomstige capaciteitsbehoefte nauwkeuriger te voorspellen;
• betere beslissingen te nemen over in- versus uitbesteding;
• kosteneffectiever te opereren door slimmere capaciteitsplanning;
• risico’s te spreiden door een gezonde mix van vaste medewerkers en échte zelfstandigen.

Aan de slag met grip op capaciteit

Wanneer zet je een zzp’er in omdat dat echt de beste oplossing is voor een tijdelijke of specialistische klus? En wanneer investeer je beter in vaste capaciteit omdat de werkzaamheden structureel zijn?

Die afweging kun je alleen goed maken als je beschikt over betrouwbare data en inzicht in je capaciteitsbehoefte. Dan wordt handhaving geen bedreiging, maar een katalysator voor slimmer capaciteitsmanagement.

Wil je weten hoe jouw organisatie datagedreven grip kan krijgen op capaciteit en compliance? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Plan een vrijblijvend adviesgesprek