PFAS: de onzichtbare risicofactor onder elk project

Het Hoogheemraadschap van Delfland en de gemeente Westland werken in het voorjaar van 2024 al maanden aan de Waterbank Westland: een systeem om zoet water op te slaan in de ondergrond en de regio weerbaar te maken tegen droogte en verzilting. Dan komen de analyses terug. Het regenwater dat als bron dient, bevat detecteerbare PFAS-concentraties. De normen voor grondwaterinfiltratie laten geen ruimte voor interpretatie, en het project wordt stilgelegd. Niet door een fout in het ontwerp, maar door onduidelijke en versnipperde PFAS-regelgeving.

Het project lag stil tot februari 2026, toen er eindelijk duidelijkheid kwam over de geldende normen. Bijna twee jaar vertraging. Dit is geen fictief verhaal, maar een patroon dat zich in Nederland keer op keer herhaalt: poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) die zowel water als grond vervuilen en cruciale projecten vertragen. Het is inmiddels een structurele factor in elk grondverzets- en waterbouwproject, terwijl de aanpak nog te vaak reactief en risicovol is. Dat moet anders en met de juiste data-aanpak kán het anders.

PFAS is de nieuwe werkelijkheid en de normen blijven veranderen

Lange tijd werden PFAS-overschrijdingen gezien als een incident. Die tijd is voorbij. Uit metingen van Rijkswaterstaat en het RIVM blijkt dat PFAS in vrijwel alle Nederlandse bodems aanwezig is, ook op locaties die er op het oog ‘schoon’ uitzien. Voor projectdirecteuren en operationeel managers in de infrastructuur en waterbouw betekent dit dat iedere kubieke meter grond die je verplaatst een potentieel risicomoment is.

Daarbovenop verandert de regelgeving voortdurend. In 2019 legde het kabinet grondwerkzaamheden nagenoeg stil met de tijdelijke PFAS-norm van 0,1 µg/kg. Honderden projecten kwamen stil te liggen, waaronder grote infrastructuurwerken van Rijkswaterstaat en dijkversterkingsprojecten van waterschappen. Pas nadat de normen werden bijgesteld, kon het werk hervat worden. Maar de rust was van korte duur.

Daarnaast wordt de Europese regelgeving aangescherpt, brengt de Omgevingswet nieuwe meetverplichtingen en hanteren provincies uiteenlopende beleidskaders. De normen waarmee je je project bent ingegaan, zijn morgen mogelijk niet meer geldig. Als je daar geen scenario’s op hebt voorbereid, ben je per definitie te laat.

Herkeuringen en budgetoverschrijdingen: waar projecten vastlopen

Een van de meest onderschatte kostenposten in grondverzetsprojecten is de herkeuring. Een eerste meting suggereert een overschrijding. Er volgt een tweede meting op een naburig punt. Daarna een derde, op verzoek van het bevoegd gezag. Bij grote grondverzetsoperaties (zoals kanaalbaggerwerk, dijkversterking of aanleg van snelwegen) lopen projecten soms tientallen extra keuringen door. En in een sector waar contracten op de dag nauwkeurig worden gepland, is elke dag vertraging direct geld.

Maar de schade begint vaak al eerder: bij de aanbestedingsfase. Te optimistisch begroten zonder rekening te houden met PFAS-scenario’s leidt tot contractuele disputen, claimtrajecten en aansprakelijkheid. Grote opdrachtgevers als ProRail, Rijkswaterstaat en waterschappen verwachten steeds vaker dat aannemers aantoonbaar risicogestuurd werken. Wie dat niet kan onderbouwen met data, verliest niet alleen de tender. Die verliest ook het vertrouwen.

Van onzekerheid naar voorspelbaarheid: de kracht van data

Maar door met data te werken, verander je onzekerheid in voorspelbaarheid. De informatie om betere beslissingen te nemen, is er namelijk vaak al. Historische bodemdata, eerdere meetrapporten, GIS-locatiedata, provinciale bodemkwaliteitskaarten, waterbodematlassen. Al deze bronnen bestaan. Het ontbreekt aan de verbinding ertussen en aan de tools om er scenario’s mee te bouwen.

Met datagestuurde risicoanalyse modelleer je vóór de eerste spade de grond ingaat welke PFAS-concentraties realistisch zijn, wat de financiële bandbreedtes per scenario zijn en welke contractuele afspraken nodig zijn om risico’s eerlijk te verdelen. Organisaties die vandaag al werken met datagestuurde bodemrisicoanalyses hebben een structureel voordeel bij aanbestedingen: betere prijzen, realistischere planningen en overtuigendere risicodossiers. In een sector waar elke euro telt, is dat geen bijzaak. Voorspelbaarheid is niet alleen een technisch voordeel; het is een strategisch argument.

Hoe STARC grip geeft op de onzekere ondergrond

De PFAS-problematiek blijft bestaan. De normen blijven evolueren, de regelgeving wordt strenger en de maatschappelijke druk op schoon grondverzet en waterbouw groeit. Maar dat hoeft voor jouw organisatie geen bron van onzekerheid te zijn.

Met STARC zet je data om in beslissingen. We kunnen je bijvoorbeeld helpen om:

• vroeg in het project PFAS-risicoprofielen op te stellen op basis van historische en actuele bodemdata;
• scenario-modellen te bouwen die meerdere normvarianten doorrekenen;
• contractuele risicoverdeling te onderbouwen met cijfers;
• herkeuringen te minimaliseren door gericht en onderbouwd te meten.

Samen maken we projecten weerbaar tegen PFAS‑gerelateerde verrassingen in de bodem.

Klaar om te sturen op feiten in plaats van aannames?

Wil je weten hoe jouw volgende grondverzets- of waterbouwproject beter voorbereid de bodem ingaat? Neem contact met ons op. We denken graag met je mee over een datagestuurde aanpak die past bij jouw projecten en organisatie

Neem contact op